Historia tkactwa


        Tkactwo należy do najstarszych rzemiosł Świata. Na umiejętności tkackie
miały wpływ poprzednie zajęcia przedhistoryczne człowieka, wyplatanie koszyków i myślistwo.
Plecionka jest modelem płótna i kilimu a futro zwierzęce dywanu.

Podczas najnowszych wykopalisk ceramiki neolitycznej w Chinach znaleziono tylko
odciśnięte ślady tkaniny jedwabnej. Wykopano również wrzeciono ceramiczne bardzo
podobne do naszego. Najwcześniejsze sztuki tkanego jedwabiu chińskiego pochodzą
dopiero z III w. p.n.e., ale wykazują bardzo zaawansowaną już technikę tkacką.
         Są to tkaniny wzorzyste o motywach geometrycznych i zwierzęcych, wymagające skomplikowanego
operowania grupami kolorowych nitek. Z VII w. n.e. pochodzą zachowane
fragmenty jedwabnych gobelinów chińskich

        Na wysokim poziomie stało również tkactwo w Egipcie.
Na poduszki , nakrycia stołów i obicia namiotów używano kilimów i płóciennych tkanin wzorzystych.
Ze swoich umiejętności tkackich słynęli także Grecy. Ze starego greckiego grobu
wydobyto kilim z ornamentem w postaci kaczek. Pochodzi on z IV w. p.n.e.

        Tkaniny takie już w I w. n.e. znane były w Persji.
W VI w Bizancjum zaczęto wyrabiać atłas, a w Syrii  adamaszek, początkowo z jedwabiu
potem z bawełny a następnie zaczęto łączyć te dwa surowce.

        Słowianie nadbużańscy i nadwiślani ujarzmieni przez Gotów mieli bardzo rozwinięte tkactwo.
Państwo kijowskie utrzymywało bliskie stosunki z Bizancjum, skąd przeciekały nowości tkackie.
Uprawiane na tych terenach kilimiarstwo utrzymywało się do czasów nowożytnych w Polsce i na Ukrainie,
podczas gdy w pozostałych krajach Europy przeszło w gobeliniarstwo  powszechnie cenione
i pożądane  lub uległo znacznemu ograniczeniu na rzecz ozdobnych tkanin wątkowo osnowowych.

        Kilimiarstwo polsko  ukraińskie miało swoją własną, niezależną od wpływów azjatyckich tradycję.
Świadczy o tym brak szpar w kilimie w miejscu, gdzie stykały się dwie kolorowe plamy,
w kilimach azjatyckich zaś szpary takie występowały. Świadczy to o pewnej wyższości
techniki słowiańskiej, która przetrwała następnie w tkactwie ludowym.

         Kilim, gobelin, makata to tkaniny dekoracyjne zarówno przedstawiające jak i abstrakcyjne,
które prezentują przede wszystkim swoje walory zdobnicze, działające mniej lub bardziej
bogatą rytmiką barw, linii, walorów a także różnorodną fakturą zależną od charakteru pracy
oraz właściwości indywidualnego twórcy. Dywany i kobierce  to dekoracyjne tkaniny podłogowe.

  
Sploty
        Każdy układ barwny i linearny można przedstawić za pomocą splotu tkackiego,
czyli przez wzajemne skrzyżowanie nitek osnowy z nitkami wątku tworzącymi tkaninę.
W splotach nitka osnowy przeplata się z nitką wątku tylko raz w raporcie.
Najmniejsza ilość nitek osnowy i wątku stanowiąca powtarzający się porządek przewlekania
 w tkaninie nazywa się raportem splotu.
Raport jest to wzór albo splot tkacki powtarzający się na całej szerokości i długości tkaniny.
 
Sploty tkanin dzieli się na następujące grupy :
1. sploty zasadnicze
    a) splot płócienny
    b) splot skośny
    c) splot atłasowy
 
2. sploty pochodne
    a) sploty pochodne od splotów zasadniczych
    b) sploty kombinowane

  
Surowce
            Surowcem w tkactwie może być wszystko, co jest ciągłe, wiotkie i daje się przeplatać. W pojedyńczych tkaninach występują takie surowce jak : kozia sierść, paski ze skóry, trawa, gałązki, kłosy pszenicy, drewno a nawet piasek.

Najbardziej lubianym i najchętniej używanym surowcem była jednak wełna : występuje ona w 40% tkanin. Wełna stanowi niezastąpiony dotychczas surowiec w tkactwie kilimowym, dywanowym i gobelinowym. Wełny dostarczają nie tylko owce ale również kozy, wielbłądy, lamy i króliki angorskie.

Gobelin
            Gobelin, tkanina dekoracyjna jednostronna, naśladująca obraz, może zawierać motywy figuralne, pejzażowe lub ornamentalne traktowane podobnie jak w malarstwie tzn. z uwzględnieniem kompozycji, perspektywy i gamy barwnej. Wykonana na krośnie techniką gobelinową, tkacz pracujący na krośnie pionowym ma przed sobą lewą stronę gobelinu, posługuje się kartonem czyli projektem w skali 1:1, pochodzącym częstokroć z warsztatu wybitnego artysty malarza. Rezultat pracy jest widoczny w lustrze, wątek pokrywa całkowicie, umieszczoną zazwyczaj poziomo osnowę.

Kilim

            Kilim, tkanina dwustronna wełniana, na osnowie krytej wątkiem tworzącym wzór. Technika kilimowa była znana w starożytnym Egipcie, Grecji i Azji, zwłaszcza wśród plemion koczowniczych. W Europie najstarsze tradycje produkcji kilimów występują w Skandynawii, Rumunii i krajach słowiańskich - ukraińskie i polskie (warsztaty w Grodnie i Białej Podlaskiej) przyjmujące w XVIII w. wpływy zachodnioeuropejskich gobelinów.